เปิดผลวิจัยคนไทย 87.6% เข้าใจผิดคิดว่า “ยาแก้อักเสบ” คือ “ยาปฏิชีวนะ”
สสส. จับมือจุฬาฯ เปิดแคมเปญ “ไม่อยากเจอเชื้อดื้อยา อย่าดื้อนะ”
ชูหลัก “รู้ 2 เรื่อง รู้ 2 ทำ” หยุดวิกฤตคร่าชีวิตกว่า 38,000 รายต่อปี
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (Chula Unisearch) JC&CO Communications และภาคีเครือข่ายสุขภาพ จัดงานแถลงข่าวและเวทีเสวนา “สานพลังหยุดวิกฤตเชื้อดื้อยา” พร้อมเปิดตัวแคมเปญ “ไม่อยากเจอเชื้อดื้อยา อย่าดื้อนะ: เจาะลึกหลักปฏิบัติ รู้ 2 เรื่อง รู้ 2 ทำ” เนื่องในสัปดาห์รณรงค์ต่อต้านเชื้อดื้อยาต้านจุลชีพโลก (World AMR Awareness Week: WAAW) เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 ณ หอประชุมคณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ภายในงานมีการเปิดเผยผลวิจัยเชิงลึกที่พบว่า คนไทยถึง 87.6% ยังเข้าใจผิดว่า “ยาแก้อักเสบ” คือ “ยาปฏิชีวนะ” พร้อมนำเสนอนวัตกรรมสื่อเกมต้นแบบที่ออกแบบมาเพื่อเปลี่ยนองค์ความรู้ทางการแพทย์ให้กลายเป็นหลักปฏิบัติที่เข้าใจง่าย สนุกสนาน และสามารถนำไปใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน
ดร.นายแพทย์ไพโรจน์ เสาน่วม รองผู้จัดการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) เปิดเผยว่า ปัญหาการดื้อยาต้านจุลชีพ หรือวิกฤตเชื้อดื้อยา เป็นภัยเงียบทางสาธารณสุขที่ส่งผลกระทบรุนแรงต่อสังคมไทย โดยข้อมูลปัจจุบันพบว่า ประเทศไทยมีผู้ติดเชื้อดื้อยาประมาณ 88,000 คนต่อปี คร่าชีวิตคนไทยกว่า 38,000 รายต่อปี และสร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจสูงกว่า 40,000 ล้านบาทต่อปี
ภายใต้แผนปฏิบัติการด้านการดื้อยาต้านจุลชีพแห่งชาติ ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2566–2570 สสส. จึงให้ความสำคัญกับการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy) ให้แก่ประชาชน เพราะหัวใจสำคัญของการหยุดวิกฤตนี้ไม่ได้อยู่เพียงในโรงพยาบาลหรือห้องปฏิบัติการเท่านั้น แต่ยังขึ้นอยู่กับการตัดสินใจและพฤติกรรมในชีวิตประจำวันของทุกคน
ดร.นพ.ไพโรจน์ระบุว่า หนึ่งในปัญหาสำคัญที่ต้องเร่งแก้ไขคือความเข้าใจคลาดเคลื่อนเกี่ยวกับการใช้ยา เช่น การเรียกยาปฏิชีวนะผิดว่าเป็นยาแก้อักเสบ ทำให้เมื่อมีอาการเจ็บคอ มีไข้ หรือเป็นหวัด ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัส ประชาชนบางส่วนกลับไปซื้อยาปฏิชีวนะมารับประทานเอง รวมถึงการใช้คำว่า “ยาฆ่าเชื้อ” แบบเหมารวม พฤติกรรมการซื้อยาปฏิชีวนะผ่านช่องทางออนไลน์ การแบ่งยาให้ผู้อื่น และการนำยาที่เหลือกลับมาใช้ซ้ำ
สสส. จึงมุ่งประสานความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อปรับรูปแบบการสื่อสารจากการให้ข้อมูลทางการที่เข้าใจยาก ไปสู่การสร้างความเข้าใจที่ช่วยให้ประชาชนตัดสินใจและนำไปปฏิบัติได้จริง ผ่านแนวคิดหลัก “รู้ 2 เรื่อง รู้ 2 ทำ”
รองศาสตราจารย์ ดร.ปรีดา อัครจันทโชติ คณบดีคณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กล่าวว่า คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาฯ เข้ามาทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมองค์ความรู้ทางการแพทย์และเภสัชกรรมกับการออกแบบกระบวนการสื่อสารรูปแบบใหม่ โดยตั้งคำถามสำคัญว่า เหตุใดข้อมูลเรื่องยาที่มีอยู่มากมายจึงยังไม่สามารถเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้คนได้
ทีมวิจัยจากภาควิชาการประชาสัมพันธ์จึงดำเนินการศึกษาทั่วประเทศ และพบช่องว่างสำคัญด้านการสื่อสาร โดยข้อมูลจากภาครัฐแม้มีความถูกต้อง แต่ใช้ภาษาทางการที่เข้าถึงยากและกระจัดกระจาย ขณะที่ข้อมูลจากแพลตฟอร์มเชิงพาณิชย์เข้าถึงง่ายกว่า แต่ขาดสาระสำคัญด้านความรอบรู้ทางสุขภาพ และอาจนำไปสู่ความเชื่อที่ผิดจนเร่งให้เกิดปัญหาเชื้อดื้อยา
ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ธีรดา จงกลรัตนาภรณ์ หัวหน้าภาควิชาการประชาสัมพันธ์ คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในฐานะหัวหน้าโครงการ เปิดเผยผลวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Method Research) จากการสำรวจประชาชนทั่วประเทศ 1,400 คน การสัมภาษณ์เชิงลึก 46 คน และการวิเคราะห์ข้อมูลออนไลน์ 88 แหล่ง พบข้อค้นพบสำคัญ 3 ประเด็น ได้แก่
1. คนไทย 87.6% เข้าใจผิดว่า “ยาแก้อักเสบ” คือ “ยาปฏิชีวนะ” ประชาชนจำนวนมากเข้าใจว่ายาปฏิชีวนะสามารถรักษาอาการปวดหรือไข้หวัดได้ ทั้งที่ยาปฏิชีวนะใช้สำหรับกำจัดเชื้อแบคทีเรียเท่านั้น นอกจากนี้ ยังพบว่าประชาชนจดจำชื่อยาได้แม่นยำกว่าความเสี่ยงของเชื้อดื้อยา ขณะที่กลุ่มตัวอย่างราวครึ่งหนึ่งเข้าใจผิดว่าเชื้อดื้อยาเกิดจากการรับประทานยาตัวเดิมเป็นประจำ หรือเข้าใจว่าเชื้อดื้อยาเกิดจากคนที่ไม่ยอมรับประทานยา
2. พฤติกรรมเสี่ยงเกิดจากวิถีชีวิตประจำวัน ประชาชนจำนวนมากมีพฤติกรรมรับประทานยาเมื่อมีอาการและหยุดยาเมื่อรู้สึกดีขึ้น นิยมซื้อยาจากร้านใกล้บ้านโดยอ้างอิงจากชื่อหรือตัวอย่างยาเดิม รวมถึงนำยาเก่ากลับมาใช้ซ้ำ โดยสาเหตุสำคัญที่ทำให้รับประทานยาไม่ครบตามกำหนด ได้แก่ การลืมรับประทานยา ความไม่สะดวกในการพกยา และช่วงเวลารับประทานยาที่ไม่สอดคล้องกับเวลาทำงาน
3. โลกออนไลน์ช่วยให้เข้าถึงข้อมูล แต่ยังไม่สร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง ผลการวิเคราะห์คำค้นหาออนไลน์พบว่า เมื่อประชาชนค้นหาอาการป่วย เช่น เจ็บคอ หรือไอมีเสมหะ ระบบมักเชื่อมโยงไปสู่การค้นหาหรือซื้อยาปฏิชีวนะโดยตรง แต่ไม่ได้เชื่อมโยงไปสู่คำเตือนเกี่ยวกับปัญหาเชื้อดื้อยาอย่างเพียงพอ
เพื่อแก้ไขช่องว่างด้านความเข้าใจ โครงการจึงสรุปองค์ความรู้เป็นหลักปฏิบัติ “รู้ 2 เรื่อง รู้ 2 ทำ” ประกอบด้วย
รู้ 2 เรื่อง
1. ยาปฏิชีวนะไม่ใช่ยาแก้อักเสบ
2. ไม่เรียกยาฆ่าเชื้อแบบเหมารวม
รู้ 2 ทำ
1. ไม่แบ่งยาให้ผู้อื่น และไม่นำยากลับมาใช้ซ้ำ
2. ให้แพทย์ตรวจวินิจฉัย หรือให้เภสัชกรซักถามอาการและประเมินก่อนใช้ยาทุกครั้ง
นอกจากนี้ ยังพัฒนาตัวละครต้นแบบ “พี่ใช้” และ “น้องยา” ในรูปแบบการ์ตูนที่ได้แรงบันดาลใจจากยุค 1990–2000 พร้อมเกมออนไลน์บนมือถือ 2 รูปแบบ ได้แก่ เกมสำรวจพฤติกรรม “คนดื้อต้องโดนอะไรนะ” และเกมจำลองสถานการณ์ “นครปฏิชีวนะ (Antibiotic City)” รวมถึงเตรียมจัดกิจกรรมโรดโชว์ใน 4 ภูมิภาคทั่วประเทศ ผ่านบูธเกมที่ผสานความสนุกเข้ากับการเรียนรู้เรื่องการใช้ยาอย่างสมเหตุผล
ภายในงานยังมีเวทีเสวนาหัวข้อ “สานพลังหยุดวิกฤตเชื้อดื้อยา เจาะลึกหลักปฏิบัติ รู้ 2 เรื่อง รู้ 2 ทำ” โดยได้รับเกียรติจากผู้เชี่ยวชาญและนักสื่อสารสุขภาพ ได้แก่ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ นพ.พิสนธิ์ จงตระกูล ประธานคณะทำงานสร้างความเข้มแข็งของประชาชนด้านการใช้ยาสมเหตุผล (RDU), ผู้ช่วยศาสตราจารย์ เภสัชกรหญิงโชติรัตน์ นครานุรักษ์ อาจารย์ประจำภาควิชาเภสัชกรรมปฏิบัติ คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, เภสัชกรพงษ์ศิวะ กู่นอก (หมอยาแมวดำ) เลขานุการคณะทำงานเภสัชกรอินฟลูเอนเซอร์ สภาเภสัชกรรม และคุณณภัทร กาญจนะจัย กรรมการผู้จัดการ JC&CO Communications
ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองเกี่ยวกับกลไกการเกิดเชื้อดื้อยา ผลกระทบต่อระบบสาธารณสุข และการออกแบบชุดสื่อการเรียนรู้สำหรับนักสื่อสารสุขภาพและอินฟลูเอนเซอร์ พร้อมจัดนิทรรศการ Interactive Health Space โดยความร่วมมือจากศูนย์วิชาการเฝ้าระวังและพัฒนาระบบยา (กพย.) คณะทำงานสร้างความเข้มแข็งประชาชนด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผล (สยส.) และนิตยสารฉลาดซื้อ
ผู้สนใจสามารถร่วมทดลองเล่นเกมและติดตามสาระความรู้เกี่ยวกับการใช้ยาอย่างสมเหตุผลได้ทาง Facebook เพจ “กินยาสมเหตุ หายโรคสมผล ทุกคนสมใจ” (facebook.com/pillproperly) และ TikTok: @pillproperly









